Rozdzielność majątkowa – przejaw nieufności czy przezorności?

W toku przygotowań do ślubu narzeczeni podejmują wiele decyzji – wybierają salę weselną, orkiestrę, zaproszenia, suknię, garnitur, tworzą listę gości… Poświęcają na to mnóstwo czasu, zapominając – a czasem celowo unikając – tematu finansów w planowanym małżeństwie.

Temat intercyzy nie jest wygodny. Istnieje o niej wiele stereotypów. Odbierana jest jako wyraz braku zaufania do przyszłego małżonka, jako nazwanie drugiej strony naciągaczem. Często słyszy się: „jeszcze nie wziął/wzięła ślubu a już myśli o rozwodzie i o tym by nie musiał/ła się niczym dzielić”. Czy w stereotypach tkwi ziarno prawdy? Jakie są plusy i minusy ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej?

Na czym polega rozdzielność majątkowa?

Rozdzielność majątkowa polega na tym, że małżonkowie nie mają żadnego majątku wspólnego. Każde z małżonków może dysponować swoim zarobkiem samodzielnie i może zaciągać kredyty bez zgody drugiego małżonka. To, co każde z małżonków nabyło przed, jak i po zawarciu małżeństwa, należy wyłącznie do niego.

Obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny pozostaje

Powyższe nie wyłącza jednak obowiązku każdego z małżonków, aby według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniał się do zaspokajania potrzeb rodziny. Chodzi o środki pieniężne np. na mieszkanie, opłaty za media, wyżywienie, odzież, higienę osobistą, a także środki na wychowanie, wykształcenie dzieci i zdrowie.

Co więcej, jeżeli jeden z małżonków nie spełnia ciążącego na nim obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może zobowiązać tego małżonka do uiszczania do rąk drugiego małżonka odpowiednich środków pieniężnych (często spotykane niezależnie od ustroju majątkowego w małżeństwie).

Sąd w powyższej sytuacji może nawet nakazać, ażeby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające małżonkowi, który nie chce uczestniczyć w kosztach utrzymania rodziny, były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka. W praktyce to drugie, tak dalece posunięte rozwiązanie znajduje zastosowanie przede wszystkim w razie uzależnienia alkoholowego zobowiązanego małżonka lub innych sytuacji, w których dochodzi do marnotrawienia przez niego zarobków (T. Smyczyński, w: System PrPryw, t. 11, 2014, s. 230, Nb 40).

Wspólna odpowiedzialność za zwykłe potrzeby rodziny

Istotne jest również to, że oboje małżonkowie – mimo ustanowionej rozdzielności majątkowej – odpowiadają razem za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny (art. 30 kro). Chodzi np. o pożyczkę zaciągniętą na zaspokojenie takich potrzeb jak zakupy w normalnych ilościach artykułów żywnościowych i odzieżowych, drobnych przedmiotów urządzenia domowego, opłaty z tytułu korzystania z gazu i energii elektrycznej, wydatki na naprawę i konserwację urządzeń domowych oraz na leczenie.

Wskazać należy, że małżonkowie, którzy mają zawartą umowę majątkową małżeńską, mogą razem nabywać przedmioty i nieruchomości. Przedmioty te po prostu nie wchodzą do ich majątku wspólnego, a małżonkowie ci stają się współwłaścicielami rzeczy.

Rozdzielność majątkowa a dziedziczenie

W przypadku śmierci jednego z małżonków – wbrew powszechnym, błędnym opiniom – drugi małżonek dziedziczy po nim na takich samych zasadach, jak w przypadku małżeństw, które nie mają podpisanej umowy o rozdzielności majątkowej. Zasady dotyczące dziedziczenia mogą zostać zmienione w tych samych przypadkach jak wówczas, gdy w małżeństwie panuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej (czyli np. za pomocą testamentu).

Zalety rozdzielności majątkowej

Najistotniejszą zaletą rozdzielności majątkowej jest to, że małżonkowie nie odpowiadają za zobowiązania drugiego małżonka (poza opisanymi powyżej). Warunkiem jest jednak to, że wierzyciel wiedział o istnieniu w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej.

Zaletą niewątpliwie jest również to, że w przypadku rozwodu byli małżonkowie nie będą mieli problemów związanych z podziałem wspólnego majątku. Każde z nich przez czas trwania małżeństwa „bogaciło się” na własne konto.

Wady rozdzielności majątkowej

Najczęściej podnoszoną wadą rozdzielności majątkowej jest sytuacja tego małżonka, który w większym zakresie poświęcił się obowiązkom domowym i opiece nad dziećmi. Jednocześnie w mniejszym zakresie mógł on rozwijać swoją karierę i pomnażać swój majątek. Małżonek ten w przypadku rozwodu nie będzie mógł liczyć na nic więcej niż to, na co sam zarobił (co nie wyklucza możliwości dochodzenia alimentów na swoją rzecz).

Pewnym rozwiązaniem tego problemu jest możliwość zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków. To wersja korzystna właśnie dla małżonka, który np. nie pracuje zawodowo, by zajmować się domem i dziećmi. Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków różni się od zwykłej rozdzielności dopiero po ustaniu małżeństwa. Małżonkowie w trakcie trwania małżeństwa funkcjonują według wszystkich zasad dotyczących rozdzielności majątkowej. Natomiast w przypadku rozwodu współmałżonek, którego dorobek (wzrost wartości majątku po zawarciu umowy majątkowej) jest niższy, może wystąpić o wyrównanie dorobków. Jeśli małżonkowie sami w umowie nie ustalą sposobu wyrównania majątków, rozstrzygnięcia dokona sąd.

Wadą rozdzielności majątkowej jest także brak możliwości wspólnego rozliczania z Urzędem Skarbowym.

Kiedy i jak zawrzeć umowę rozdzielności?

Umowa rozdzielności majątkowej może zostać zawarta zarówno przed wstąpieniem w związek małżeński, jak i w trakcie jego trwania. Można ją w dowolnym momencie zmodyfikować lub zupełnie rozwiązać i wprowadzić ustrój ustawowej wspólności majątkowej. Umowa dotycząca ustroju majątkowego musi zostać zawarta u notariusza (istnieje możliwość sądowego ustanowienia rozdzielności majątkowej).

Podsumowanie

Powyższe wskazuje, iż istnienie między małżonkami rozdzielności majątkowej nie wyłącza zwykłych obowiązków każdego z małżonków do dbania – również pod względem finansowym – o potrzeby rodziny. Rozdzielność może też zabezpieczać małżonków przed niekorzystnymi decyzjami finansowymi drugiego małżonka. Może być właściwym rozwiązaniem, gdy sytuacja majątkowa jednego bądź obojga małżonków nie jest klarowna. Temat rozdzielności majątkowej małżeńskiej na pewno wymaga przedyskutowania, zanim powie się TAK!

Autorka: adwokat Justyna Plewińska

#rozdzielność #umowamajątkowa #notariusz #adwokat #sąd #małżeństwo #rozwód #Poznań